Fundacja rodzinna to podmiot, który przejmuje majątek przedsiębiorcy i wypłaca z niego świadczenia beneficjentom. Działa w Polsce od 22 maja 2023 r. na podstawie ustawy z 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej. Do 1 października 2025 r. sądy wpisały do rejestru 2940 takich podmiotów przy blisko pięciu tysiącach wniosków. W rozmowach z przedsiębiorcami z Trójmiasta i Warmii pytanie brzmi już nie o legalność, lecz o to, czy przy danej strukturze majątku rozwiązanie się opłaca. Poniżej mechanizm, podatki i ograniczenia, o których mówimy klientom przed decyzją.
Co to jest fundacja rodzinna w świetle ustawy z 2023 roku?
Fundacja rodzinna to osoba prawna tworzona przez fundatora, by gromadzić mienie i wypłacać świadczenia beneficjentom. Powstaje z chwilą wpisu.
Od spółki różni ją jeden punkt: fundacja nie ma właścicieli. Nikt nie ma w niej udziałów ani akcji, więc nie ma czego dziedziczyć ani dzielić między spadkobierców. Fundator przenosi mienie wniesione (nieruchomości, udziały w spółkach, papiery wartościowe, gotówkę) i traci nad nim własność. W zamian ustala w statucie, kto ma z tego majątku korzystać. Świadczeniem bywa nie tylko gotówka, ale i mieszkanie oddane wnukowi na studia.
Kto może zostać fundatorem, a kto beneficjentem fundacji rodzinnej?
Fundatorem może być wyłącznie osoba fizyczna o pełnej zdolności do czynności prawnych. Beneficjentem może być także organizacja pożytku publicznego.
Fundatorów może być kilku, gdy fundacja powstaje z aktu założycielskiego, a w testamencie fundator jest tylko jeden. Ta liczba ma skutki podatkowe: zwolnienia liczy się proporcjonalnie do mienia wniesionego przez każdego z nich. Krąg beneficjentów fundator kształtuje swobodnie i wpisuje na listę beneficjentów. Trafiają na nią najczęściej: – dzieci i wnuki, także jeszcze nienarodzone, opisane rodzajowo jako zstępni, – małżonek, z rozdzieleniem świadczeń bieżących od praw na wypadek rozwodu, – sam fundator, co bywa pomijane, a daje mu utrzymanie po przekazaniu firmy, – fundacja lub stowarzyszenie, gdy rodzina chce finansować cel społeczny.
Lista nie jest zamknięta na zawsze. Statut może opisać zasady jej zmiany i utratę statusu beneficjenta przy zdarzeniach wskazanych z góry.
Jak działa fundacja rodzinna na co dzień i kto nią zarządza?
Fundacją rodzinną kieruje zarząd, a nadzór sprawują zgromadzenie beneficjentów i rada nadzorcza. Ich kompetencje wyznacza statut.
Statut, sporządzany w formie aktu notarialnego, zastępuje tu umowę spółki i testament naraz. Opisuje zasady wypłaty świadczeń, wytyczne inwestycyjne i przesłanki rozwiązania fundacji. Drugim obowiązkowym dokumentem jest spis mienia: wykaz tego, co wnieśli fundatorzy, ze wskazaniem osoby wnoszącej i wartości.
| Organ | Kiedy obowiązkowy | Główne zadanie |
| Zarząd | zawsze | prowadzenie spraw fundacji, wypłata świadczeń, spis mienia |
| Zgromadzenie beneficjentów | zawsze | zatwierdzanie sprawozdania, powoływanie organów |
| Rada nadzorcza | gdy beneficjentów jest więcej niż 25 | stały nadzór nad zarządem |
Fundusz założycielski musi wynosić co najmniej 100 000 zł. Od aktu założycielskiego do wpisu podmiot działa jako fundacja rodzinna w organizacji i ma sześć miesięcy na złożenie wniosku, inaczej ulega rozwiązaniu.
Rejestr fundacji rodzinnych prowadzi jeden sąd w kraju, Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, i to jest wąskie gardło procesu. Przy 2940 wpisach i 4954 wnioskach złożonych do 1 października 2025 r. kolejka sięgnęła kilkunastu miesięcy, a doniesienia z połowy 2026 r. mówią o oczekiwaniu rzędu roku. Klientom planującym wnieść udziały przed transakcją mówimy to na pierwszym spotkaniu: harmonogram liczy się w kwartałach, nie w tygodniach. Od 29 lipca 2026 r. dostęp się poprawia, bo rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości dopuszcza wnioski o dokumenty składane e-mailem z podpisem kwalifikowanym i samodzielne pobieranie danych podstawowych.
Ile podatku płaci fundacja rodzinna w 2026 roku?
Fundacja rodzinna korzysta ze zwolnienia podmiotowego z CIT. Podatek 15% płaci przy wypłacie świadczeń, a 25% przy działalności poza zakresem ustawy.
Mechanizm sprowadza się do odroczenia. Dopóki majątek pracuje wewnątrz fundacji, czynsze, dywidendy i zyski ze zbycia udziałów nie dają podatku dochodowego, a kapitał reinwestuje się w całości.
| Zdarzenie | Podatek fundacji | Podatek beneficjenta |
| Wniesienie mienia | brak CIT i PCC | brak |
| Działalność z art. 5 ustawy | zwolnienie z CIT | brak |
| Świadczenie dla grupy zero | 15% CIT | 0% PIT |
| Świadczenie dla I i II grupy podatkowej | 15% CIT | 10% PIT |
| Świadczenie dla osoby spoza rodziny | 15% CIT | 15% PIT |
| Działalność poza art. 5 ustawy | 25% CIT | zależnie od wypłaty |
Grupa zero to małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha fundatora. Zwolnienie z PIT liczy się proporcjonalnie do mienia wniesionego przez tego fundatora, z którym beneficjenta łączy pokrewieństwo. Przy dwóch niespokrewnionych wspólnikach dziecko pierwszego zapłaci podatek od części odpowiadającej wkładowi drugiego. Pułapką są też ukryte zyski: pożyczki i usługi od podmiotów powiązanych na warunkach nierynkowych, obciążone stawką 15% CIT.
Stan prawny na 2026 r. wymaga zastrzeżenia, którego brakuje w poradnikach. Rząd przygotował nowelizację zaostrzającą te zasady od 1 stycznia 2026 r.: trzyletnią karencję na zbycie aktywów od podmiotów powiązanych, reżim zagranicznych jednostek kontrolowanych i szerszy katalog ukrytych zysków. Prezydent zawetował ustawę pod koniec listopada 2025 r., więc fundacje weszły w 2026 r. na starych zasadach, ale prace wróciły do Sejmu. Planując na dekadę, zakładamy z klientami, że przepisy się zmienią, i piszemy statut odporny na zaostrzenie zwolnień.
Dla kogo fundacja rodzinna się opłaca?
Fundacja rodzinna opłaca się przy majątku od kilku milionów złotych, gdy właściciel chce oddzielić własność firmy od zarządzania nią.
Próg opłacalności wyznaczają koszty stałe, nie sam podatek. Akt notarialny, wycena mienia, księgowość, audyt majątku raz na cztery lata i obsługa prawna dają wydatek, który przy majątku rzędu miliona złotych zjada całą przewagę podatkową. Przy nieruchomościach za kilkanaście milionów proporcje się odwracają.
Rozważenie tej formy ma sens w kilku powtarzalnych sytuacjach: – firma rodzinna ma jednego właściciela i kilkoro dzieci, z których tylko część chce ją prowadzić, – majątek rodzinny jest rozproszony między nieruchomości, udziały i papiery, a rodzina chce zarządzać nim jako całością, – właściciel prowadzi ryzykowną działalność i oddziela majątek prywatny od operacyjnego, – planowana jest sprzedaż firmy, a środki mają zasilać rodzinę przez pokolenia.
Jeżeli rozpoznajesz własną sytuację, zestaw fundację z alternatywami, bo czasem wystarczy testament albo przekształcenie działalności w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. O tym, jak fundacja pracuje jako narzędzie inwestycyjne i tarcza dla biznesu, piszemy w tekście o fundacji rodzinnej jako inwestycji i zabezpieczeniu firmy.
Jakie ryzyka niesie fundacja rodzinna przy sukcesji majątku?
Fundacja rodzinna nie usuwa roszczeń o zachowek, nie chroni przed długami powstałymi przed jej utworzeniem i wiąże majątek na pokolenia.
Pierwszym ograniczeniem jest nieodwracalność. Fundator przestaje być właścicielem mienia i ma na nie wpływ tylko w granicach zapisanych w statucie. Zbyt sztywny statut blokuje po latach sprzedaż niepotrzebnej nieruchomości, zbyt luźny odbiera wartość ochronną.
Drugim jest odpowiedzialność za zobowiązania fundatora. Fundacja odpowiada solidarnie za jego długi sprzed jej ustanowienia oraz za alimenty. Przeniesienie majątku tuż przed sporem z wierzycielem naraża strukturę na skargę pauliańską.
Czy fundacja rodzinna wyłącza roszczenia o zachowek?
Nie wyłącza. Fundusz założycielski dolicza się do substratu zachowku, gdy fundację ustanowiono za życia fundatora, a fundacja odpowiada za zapłatę.
Zasadę tę wprowadza art. 993 Kodeksu cywilnego. Doliczenia nie stosuje się, gdy mienie wniesiono wcześniej niż dziesięć lat przed otwarciem spadku, chyba że fundacja jest spadkobiercą. Ten termin to najmocniejszy argument za wczesnym działaniem: sukcesja planowana po siedemdziesiątce chroni słabiej niż ta sama struktura sprzed dekady.
Gdy spadkobiercy nie zaspokoją roszczenia, uprawniony może żądać zapłaty od fundacji. Zobowiązany do zapłaty może wnosić o rozłożenie zachowku na raty do pięciu lat, a w wyjątkowych okolicznościach do dziesięciu. Dla spółki produkcyjnej różnica między jednorazową wypłatą a ratami na dekadę bywa różnicą między działaniem a likwidacją. Sam mechanizm opisujemy we wpisie o tym, ile musi dostać uprawniony ze spadku.
Decyzja o fundacji rodzinnej wiąże majątek na dwadzieścia lat, a opiera się na przepisach, które mają trzy lata i raz już stanęły na progu zaostrzenia. Zanim podpiszesz akt założycielski, policz koszty stałe, sprawdź rodzinę pod kątem zachowku i przyjmij realny termin rejestracji.
