Czyn nieuczciwej konkurencji – za co można ukarać przedsiębiorcę?
Czyny nieuczciwej konkurencji reguluje ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 85). Ustawa ta obejmuje przedsiębiorców, którymi są osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, które prowadząc chociażby ubocznie, działalność zarobkową lub zawodową uczestniczą w działalności gospodarczej.
Za czyn nieuczciwej konkurencji uznaje się działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża ono interesowi innego przedsiębiorcy albo ten interes narusza. Aby doszło do popełnienia czynu nieuczciwej konkurencji muszą wystąpić zatem kumulatywne przesłanki tj. działanie musi być podjęte w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, czyn musi być sprzeczny z prawem lub dobrymi obyczajami oraz działanie to musi zagrażać interesowi innemu przedsiębiorcy bądź naruszać ten interes. Celem ustawy jest zatem ochrona interesów przedsiębiorcy, który jako pierwszy podjął określone działania rynkowe.
Przede wszystkim działanie musi pozostawać w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Ponadto powinno naruszać przepisy prawa albo powszechnie przyjęte zasady uczciwego postępowania w obrocie gospodarczym. Niezbędne jest również wystąpienie zagrożenia dla interesów innego przedsiębiorcy lub ich rzeczywistego naruszenia.
Ustawa podaje katalog czynów nieuczciwej konkurencji:
Wprowadzające w błąd oznaczenie przedsiębiorstwa
Jednym z najczęściej spotykanych czynów nieuczciwej konkurencji jest posługiwanie się oznaczeniem przedsiębiorstwa, które może wprowadzać klientów w błąd co do jego tożsamości. Dotyczy to między innymi używania nazwy, skrótu, symbolu lub innych elementów identyfikujących przedsiębiorcę w sposób sugerujący powiązanie z innym podmiotem.
Fałszywe lub oszukańcze oznaczenie pochodzenia geograficznego towarów albo usług oraz wprowadzające w błąd oznaczenie towarów lub usług
Naruszeniem prawa jest również posługiwanie się oznaczeniami mogącymi wywołać błędne przekonanie co do pochodzenia towarów lub usług. Przykładem może być sugerowanie, że produkt został wytworzony przez renomowanego producenta albo pochodzi z określonego regionu geograficznego, mimo że stan faktyczny jest inny.
Naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa
Szczególną ochroną objęte są informacje posiadające wartość gospodarczą, które nie są powszechnie znane i wobec których przedsiębiorca podjął działania zmierzające do zachowania ich poufności. Czynem nieuczciwej konkurencji jest bezprawne pozyskanie, ujawnienie lub wykorzystanie takich informacji. Tajemnica przedsiębiorstwa może obejmować między innymi dane technologiczne, organizacyjne, handlowe, finansowe czy informacje dotyczące klientów.
Nakłanianie do niewykonania lub nienależytego wykonania umowy
Ustawa zakazuje działań polegających na nakłanianiu pracowników, kontrahentów lub klientów innego przedsiębiorcy do niewykonywania ciążących na nich zobowiązań albo wykonywania ich w sposób nienależyty. Przykładem może być celowe zachęcanie kontrahenta do zerwania współpracy z konkurentem poprzez stosowanie nieuczciwych metod nacisku lub rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji.
Naśladownictwo produktów, pomawianie lub nieuczciwe zachwalanie, utrudnianie dostępu do rynku
Przedsiębiorca nie może kopiować zewnętrznej postaci produktu w sposób umożliwiający klientom błędną identyfikację producenta lub produktu. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy wygląd opakowania, kształt wyrobu albo jego oznaczenia są na tyle podobne do oryginału, że przeciętny odbiorca może zostać wprowadzony w błąd. Nie każde podobieństwo produktów będzie jednak stanowiło naruszenie prawa. Ocena zależy od okoliczności konkretnej sprawy oraz stopnia podobieństwa między porównywanymi produktami.
Do katalogu czynów nieuczciwej konkurencji należy także pomawianie, czyli rozpowszechnianie nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd informacji o przedsiębiorcy, jego przedsiębiorstwie, towarach lub usługach w celu zaszkodzenia mu albo osiągnięcia korzyści, a także nieuczciwe zachwalanie i utrudnianie dostępu do rynku np. poprzez sprzedaż towarów poniżej kosztów w celu eliminacji konkurentów.
Przekupstwo osoby pełniącej funkcję publiczną
Należy wskazać, że sytuacja, w której ta sama osoba pełni funkcje w więcej niż jednym przedsiębiorstwie lub jednocześnie zajmuje stanowisko w przedsiębiorstwie i sprawuje funkcję publiczną, może prowadzić do konfliktu interesów. W szczególności istnieje ryzyko wykorzystania posiadanych kompetencji, informacji lub wpływów w celu uzyskania korzyści dla przedsiębiorstwa, z którym dana osoba jest silniej związana. Mogłoby to skutkować uprzywilejowaniem jednego przedsiębiorcy kosztem pozostałych uczestników rynku, zwłaszcza jego konkurentów, co pozostawałoby w sprzeczności z zasadami uczciwej i lojalnej konkurencji. W celu zapobiegania takim sytuacjom ustawodawca wprowadza zakazy łączenia określonych funkcji i stanowisk.
Nieuczciwa lub zakazana reklama
Reklama stanowi jedno z podstawowych narzędzi konkurowania na rynku, jednak jej stosowanie podlega określonym ograniczeniom. Czynem nieuczciwej konkurencji może być reklama wprowadzająca klientów w błąd, odwołująca się do emocji poprzez wywoływanie lęku, nadużywająca zaufania odbiorców lub ingerująca w sferę ich prywatności.
Organizowanie systemu sprzedaży lawinowej
Organizowanie systemu sprzedaży lawinowej stanowi czyn nieuczciwej konkurencji. Polega na tworzeniu i prowadzeniu systemu, w którym uczestnicy osiągają korzyści materialne przede wszystkim dzięki pozyskiwaniu kolejnych osób do udziału w systemie, a nie dzięki rzeczywistej sprzedaży towarów lub usług. Istotą takiego systemu jest uzależnienie zysków uczestników od liczby nowych osób wprowadzonych do struktury, co prowadzi do tworzenia wielopoziomowej „piramidy”.
Prowadzenie lub organizowanie działalności w systemie konsorcyjnym
Polega na zarządzaniu lub tworzeniu grupy uczestników, którzy wpłacają określone środki finansowe na wspólny fundusz, z którego następnie finansowane są zakupy poszczególnych członków systemu. Mechanizm ten opiera się na gromadzeniu środków od uczestników i przyznawaniu im prawa do uzyskania określonych świadczeń według zasad ustalonych przez organizatora, często bez gwarancji otrzymania świadczenia w przewidywanym terminie. Tego rodzaju działalność może stwarzać ryzyko dla uczestników oraz prowadzić do naruszenia zasad uczciwego obrotu gospodarczego. Z tego względu ustawodawca uznał prowadzenie lub organizowanie działalności w systemie konsorcyjnym za czyn nieuczciwej konkurencji, zakazując stosowania tego rodzaju praktyk na rynku.
Nieuzasadnione wydłużanie terminów zapłaty za dostarczane towary lub wykonane usługi
Narzucanie przez jedną ze stron nadmiernie długich terminów płatności, które nie znajdują uzasadnienia w charakterze lub właściwościach stosunku prawnego wpływa na równowagę kontraktową i utrudnia uczciwe funkcjonowanie przedsiębiorców na rynku. Praktyka ta prowadzi do pogorszenia płynności finansowej przedsiębiorców, zwłaszcza małych i średnich podmiotów, które przez długi czas nie otrzymują należnego wynagrodzenia za dostarczone towary lub wykonane usługi.
działanie w zakresie usług pośrednictwa internetowego i wyszukiwarek internetowych w rozumieniu art. 2 pkt 2 i 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1150 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie propagowania sprawiedliwości i przejrzystości dla użytkowników biznesowych korzystających z usług pośrednictwa internetowego (Dz. Urz. UE L 186 z 11.07.2019, str. 57)
Rozporządzenie to ma na celu zapewnienie przejrzystych i uczciwych warunków współpracy pomiędzy dostawcami platform internetowych a przedsiębiorcami korzystającymi z ich usług.
***
Reasumując, katalog czynów nieuczciwej konkurencji określony w ustawie ma charakter otwarty. Oznacza to, że zachowania niewymienione expressis verbis w przepisach mogą zostać uznane za czyny nieuczciwej konkurencji, jeżeli spełniają przesłanki wynikające z klauzuli generalnej. W takich przypadkach konieczna jest każdorazowa ocena konkretnego stanu faktycznego.
Potrzeba odwoływania się do klauzuli generalnej wzrasta wraz z rozwojem stosunków gospodarczych oraz pojawianiem się nowych praktyk rynkowych, których ustawodawca nie mógł przewidzieć w chwili uchwalania ustawy. W konsekwencji, obok czynów wyraźnie stypizowanych w przepisach, funkcjonuje również katalog czynów niestypizowanych, które zostały uznane za czyny nieuczciwej konkurencji w orzecznictwie sądowym.
Za działania niezgodne z przepisami ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji przewidziane są sankcje zarówno cywilne, jak i karne.
